
کلاژن پروتئینی است که نقش کلیدی در حفظ سلامت مفاصل و انعطافپذیری پوست دارد. این پروتئین در استخوانها، ماهیچهها و خون نیز یافت میشود. کلاژن حدود سهچهارم از بافت پوست و یکسوم از کل پروتئینهای بدن را تشکیل میدهد.
بدن برای ساخت کلاژن، به ترکیبی از آمینواسیدهایی مانند پرولین و گلایسین نیاز دارد که همراه با ویتامین C، روی (زینک) و مس عمل میکنند. این فرآیند به بدن امکان تولید طبیعی کلاژن را میدهد.
مواد غذایی مختلف میتوانند به تأمین این ترکیبات کمک کنند:
پرولین در سفیده تخم مرغ، لبنیات، کلم، قارچها و مارچوبه وجود دارد.
گلیسین را میتوان در پوست مرغ، ژلاتین و غذاهای غنی از پروتئین یافت.
ویتامین C در مرکبات و فلفل دلمهای بهوفور وجود دارد.
روی در گوشت قرمز، صدف، حبوبات، لبنیات و مغزها یافت میشود.
مس نیز در دل و جگر، بادام هندی، پودر کاکائو، کنجد و عدس موجود است.
با افزایش سن، میزان کلاژن در بدن کاهش مییابد و فرآیند تولید آن نیز کندتر میشود.
کلاژن نقش ساختاری مهمی در بدن ایفا میکند و از بافتها پشتیبانی مینماید. علاوه بر این، عملکردهای زیر را نیز بر عهده دارد:
کمک به انعقاد خون
جایگزینی سلولهای مرده پوست
ایجاد لایه محافظ برای ارگانهای داخلی
تسهیل رشد سلولهای جدید پوستی
بدن انسان دارای انواع مختلفی از کلاژن است. تاکنون ۲۹ نوع کلاژن شناسایی شدهاند که در ادامه به پنج نوع اصلی آن اشاره میشود:
تایپ 1: به پوست، استخوانها، رباطها و تاندونها استحکام میبخشد.
تایپ 2: غضروف را میسازد و از مفاصل محافظت میکند.
تایپ 3: در ارگانهای داخلی، رگهای خونی و ماهیچهها حضور دارد.
تایپ 4: در لایههای خاصی از پوست یافت میشود.
تایپ 5: در قرنیه، لایههای خاص پوست و مو وجود دارد.
اغلب مکملهای کلاژن شامل تایپهای 1، 2 و 3 هستند؛ همانهایی که بیشترین سهم را در ساختار بدن دارند. این مکملها معمولاً به شکل قابلهضم کلاژن، با عنوان کلاژن پپتاید یا کلاژن هیدرولیز شده عرضه میشوند.
منابع این نوع مکملها معمولاً از بافتهای حیوانی نظیر گاو، مرغ، ماهی یا خوک تأمین میشود. همچنین، نوعی از مکملهای کلاژن نیز وجود دارد که برای گیاهخواران مناسب است و از طریق باکتریها یا مخمر تولید میشود.
با این حال، هنوز مشخص نیست که این مکملهای گیاهی بتوانند همان اثربخشی نوع حیوانی را داشته باشند یا خیر.
از آنجایی که کلاژن در فرم کامل خود بهراحتی جذب بدن نمیشود، لازم است پیش از مصرف به مولکولهای کوچکتری به نام «پپتاید» تبدیل شود. پپتایدهای کلاژن، قطعاتی کوچک از کلاژن جانوری هستند که در انواع مکملها مانند پودر و قرص وجود دارند.
در واقع، هنگام خرید کلاژن معمولاً با نوع هیدرولیز شده یا همان کلاژن پپتاید روبهرو هستید. این نوع از کلاژن از طریق دستگاه گوارش جذب میشود و بهسرعت در بدن مورد استفاده قرار میگیرد.
پودر کلاژن همان ترکیبات فعال موجود در قرص یا پاستیلهای کلاژن را دارد، با این تفاوت که نوع مصرف آن انعطافپذیرتر است. برخی ترجیح میدهند پودر را با نوشیدنی یا غذا مخلوط کنند تا از مصرف چند قرص در روز خودداری کنند. همچنین، بسیاری از افراد بهدلیل وجود قند در پاستیلهای کلاژن، استفاده از پودر را انتخاب میکنند.
در مورد پودر کلاژن کامل بخوانید.
نوشیدنیهای آمادهی حاوی کلاژن در بازار موجود هستند، اما میتوانید پودر آن را نیز با نوشیدنی دلخواه خود ترکیب کنید. این روش نهتنها تنوع طعمی ایجاد میکند، بلکه باعث میشود مصرف کلاژن بهصورت روزانه سادهتر و لذتبخشتر شود. بسیاری از این محصولات ترکیبات مفید دیگری نیز دارند که ارزش تغذیهای آنها را افزایش میدهد.
هر ۱۴ گرم پودر کلاژن پپتاید، حاوی ۵۰ کالری انرژی و ۱۲ گرم پروتئین است. این مقدار فاقد چربی، کربوهیدرات، فیبر و قند میباشد. همچنین در این میزان پودر، ۲۹ میلیگرم کلسیم، ۴۴.۹ میلیگرم سدیم و ۰.۹۸ میلیگرم پتاسیم یافت میشود.
مصرف این مکمل میتواند بخشی از نیاز روزانه بدن به پروتئین را تأمین کند، زیرا ۸ مورد از ۹ آمینواسید ضروری مورد نیاز برای ساخت پروتئین در آن وجود دارد. تنها آمینواسید باقیمانده، یعنی تریپتوفان، در بسیاری از مواد غذایی دیگر یافت میشود.
مطالعات نشان دادهاند که بسیاری از افراد میتوانند تا یکسوم از پروتئین روزانهی خود را از طریق کلاژن دریافت کنند، بدون اینکه دچار کمبود پروتئین شوند.

کلاژن نقش مهمی در بدن دارد و مصرف آن نه تنها مفید بلکه در برخی موارد ضروری است. محققان همچنان در حال بررسی تأثیرات مکملهای کلاژن هستند. هرچند شواهد فعلی نشان میدهد این محصولات برای حفظ رطوبت پوست و کاهش درد آرتروز مفیدند، اما برای اثبات سایر فواید کلاژن مانند کاهش فشار خون و قند خون، به تحقیقات بیشتری نیاز است. در ادامه برخی از فواید کلاژن را بررسی میکنیم.
استخوانهای محکمتر
با افزایش سن، استخوانها ضعیف و پوک میشوند که این موضوع احتمال شکستگی را بالا میبرد و روند بهبود را کند میکند. مطالعات نشان میدهد مصرف روزانه پودر کلاژن میتواند روند پیری استخوانها را کند کرده و به ساخت استخوانهای جدید کمک کند.
مکملهای کلاژن قادرند آبرسانی پوست را بهبود داده و انعطافپذیری آن را افزایش دهند. همچنین این محصولات ممکن است باعث کاهش چین و چروکهای پوستی شوند.
موهای ضخیمتر
ریزش مو بیشتر در مردان رایج است، اما زنان نیز ممکن است دچار کاهش ضخامت مو شوند. یک مطالعه نشان داد خانمهایی که مکمل کلاژن مصرف کردند، افزایش قابل توجهی در حجم و پوشش موهای خود مشاهده کردند.
ناخنهای سالمتر
بعضی افراد ناخنهایی شکننده دارند که به کندی رشد میکنند. تحقیقی روی گروهی از زنان نشان داد که چهار هفته مصرف مکمل کلاژن، رشد ناخنها را افزایش داده و شکنندگی آنها را کاهش میدهد.
کاهش درد آرتروز
افرادی که از آرتروز زانو رنج میبرند، ممکن است با مصرف مکمل کلاژن به کاهش درد و بهبود عملکرد مفاصل دست یابند. برای مشاهده این اثر، معمولاً نیاز به درمان مستمر ۳ تا ۵ ماهه است.
افزایش توده عضلانی
مطالعهای کوچک نشان داد مردان ورزشکار که به مدت ۱۲ هفته مکمل کلاژن پپتاید مصرف کردند، نسبت به کسانی که کلاژن مصرف نکردند، عضلات قویتر و بزرگتری داشتند.
بهبود سلامتی قلب
کلاژن به حفظ ساختار و سلامت شریانها و رگهای خونی کمک میکند. کمبود کلاژن میتواند باعث ضعیف شدن شریانها و افزایش خطر گرفتگی آنها شود که در نهایت خطر حمله یا سکته قلبی را بالا میبرد. تحقیقی نشان داده سلامت شریانها به میزان کلاژن موجود ارتباط دارد و مصرف آن میتواند خطر گرفتگی را کاهش دهد.
دستگاه گوارش کلاژن مصرف شده را به آمینو اسیدهای سازندهاش میشکند. سپس بدن این آمینو اسیدها را به پروتئینهای جدید تبدیل میکند، که لزوماً مشابه پروتئینهای مکمل مصرف شده نیستند. بنابراین، نباید انتظار داشت مکمل کلاژن دقیقاً همان خواص را روی یک منطقه خاص از بدن اعمال کند.
عوارض جانبی مصرف مکملهای کلاژن بسیار نادر است. با این حال، در دوران بارداری و شیردهی بهتر است مصرف آن به بعد از این دوره موکول شود، چون تحقیقات کافی درباره اثرات آن در این دوران وجود ندارد.
مطالعات نشان میدهد بزرگسالان میتوانند روزانه ۲.۵ تا ۱۵ گرم کلاژن بدون خطر مصرف کنند. بسیاری افراد روزانه ۱ تا ۲ قاشق مرباخوری مکمل کلاژن مصرف میکنند. پودر کلاژن را میتوان در آب، آبمیوه، اسموتی یا شیک حل کرد.
توجه داشته باشید که مکمل کلاژن تنها از پروتئین تشکیل شده و مصرف بیش از حد پروتئین ممکن است سلامت کلیه را به خطر بیندازد. بنابراین بهتر است هنگام مصرف مکملها پزشک خود را در جریان بگذارید.
منبع: