آرتروز زانو بیماری مزمن و تخریبی مفصل است. غضروف زانو به‌تدریج آسیب می‌بیند و همین موضوع به درد مزمن، محدودیت حرکت و افت کیفیت زندگی می‌انجامد. طبق مقالهٔ مرجع، حدود ۱۰ درصد مردان و ۱۳ درصد زنان بالای ۶۰ سال در آمریکا به آن مبتلا هستند. در این مطلب می‌خوانید که یک متاآنالیز جدید دربارهٔ اثر پپتید کلاژن بر درد زانو و ایمنی آن چه می‌گوید.
پپتیدهای کلاژن همان کلاژن هیدرولیز شده‌اند. این پپتیدها واحدهای سازندهٔ ساختار مارپیچ سه‌گانهٔ کلاژن‌اند و بیشتر از سه اسید آمینهٔ پرولین، هیدروکسی‌پرولین و گلایسین تشکیل شده‌اند. کلاژن در بافت‌های هم‌بند مثل پوست، استخوان، تاندون و رباط وجود دارد و به همین دلیل مصرف خوراکی آن برای سلامت مفاصل بررسی می‌شود.
کلاژن در بدن انواع مختلفی دارد و مکمل‌ها هم از منابع متفاوتی تهیه می‌شوند. طبق مقاله، پپتید کلاژن از پوست گاو، فلس ماهی یا پوست مرغ استخراج می‌شود. چهار مطالعهٔ این متاآنالیز هم از چند منبع استفاده کردند:
دوز، نوع و منبع کلاژن در این مطالعات یکسان نبود. نویسندگان همین تفاوت‌ها را یکی از محدودیت‌های مقاله می‌دانند.
این متاآنالیز ۴ کارآزمایی تصادفی‌شدهٔ کنترل‌شده را با مجموع ۵۰۷ بیمار آرتروز زانو (درجهٔ I تا III کلگرن-لارنس یا کلاس عملکردی I تا III) بررسی کرد. مقایسه با دارونما انجام شد و دارونماها شامل لاکتوز، مالتودکسترین، گلوکزامین سولفات یا ترکیبی از مالتودکسترین، صمغ زانتان و عصارهٔ مخمر بودند.
برای بررسی درد، ۳ مطالعه با ۳۷۵ بیمار تحلیل شدند. نتایج:
مقیاس درد در این مطالعات VAS بود. در جدول تحلیل، تفاوت میانگین درد در مطالعهٔ اکوادور ۳۲٫۶- در برابر ۲۸- در دارونما (روی مقیاس ۱۰۰ میلی‌متری) بود. این تفاوت وجود دارد ولی در ابعاد کوچکی است.
نکتهٔ مهم: هر ۴ مطالعه از نظر خطای سوگیری در سطح «بالا» ارزیابی شدند. مهم‌ترین دلیل آن این بود که هیچ‌کدام تحلیل مناسبی برای اثر عدم پایبندی به مصرف انجام نداده بودند. ناهمگونی نتایج هم نسبتاً بالا بود (I² حدود ۶۸ درصد).
در بررسی ایمنی، هر ۴ مطالعه (۵۰۷ بیمار) وارد شدند. عوارض گزارش‌شده در مطالعات شامل میگرن، مشکلات گوارشی، عفونت تنفسی، آرتریت سپتیک و درد ران بود. تحلیل نشان داد خطر عوارض در گروه کلاژن و دارونما تفاوت معناداری ندارد (OR برابر ۱٫۶۶ و p برابر ۰٫۰۵).
نکات قابل توجه:
نویسندگان چند سازوکار احتمالی را از مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی ذکر می‌کنند:
باید توجه داشت که این سازوکارها عمدتاً از مطالعات سلولی و حیوانی آمده‌اند. اثر خود مقاله روی بیماران فقط کاهش درد بود و تراکم استخوان یا بازسازی غضروف در انسان در این ۴ کارآزمایی اندازه‌گیری نشده بود.
بر اساس مقاله، این نکات را در انتخاب مکمل در نظر بگیرید:
مصرف پپتید کلاژن در بیماران آرتروز زانو طبق این متاآنالیز با کاهش درد نسبت به دارونما همراه بود و تفاوت معناداری در عوارض جانبی دیده نشد. با این حال هر ۴ مطالعه سوگیری بالایی داشتند، تعداد مطالعات و بیماران محدود بود و دوز و نوع کلاژن‌ها یکسان نبود. به همین دلیل نویسندگان خودشان تأکید می‌کنند که کارآزمایی‌های بهتر طراحی‌شده لازم است. پس کلاژن می‌تواند گزینه‌ای حمایتی برای کاهش درد زانو باشد، اما جایگزین درمان پزشکی نیست.
منبع: Lin CR, Tsai SHL, Huang KY, Tsai PA, Chou H, Chang SH. Analgesic efficacy of collagen peptide in knee osteoarthritis: a meta-analysis of randomized controlled trials. J Orthop Surg Res. 2023;18:694.
